Primer Frekans Kontrolü Nedir?

Elektrik şebekesinde üretim ile tüketim arasındaki anlık dengesizlikler sistem frekansının nominal değerinden uzaklaşmasına neden olabilir. Primer frekans kontrolü (PFK), bu sapmaya karşı üretim biriminin aktif güç çıkışını otomatik olarak değiştirmesiyle frekansın dengelenmesine katkıda bulunur. Kontrol tepkisi, ilgili ünite ve yürürlükteki teknik kurallar çerçevesinde otomatik şekilde gerçekleşir.

Bir üretim biriminin devreden çıkması, üretim-tüketim dengesini bozabilecek örneklerden biridir. Frekans kontrol hizmetleri, sistemin güvenli ve kararlı işletilmesi için birbirini tamamlayan mekanizmalar olarak çalışır.

Frekans kontrol hizmetleri hiyerarşisini gösteren özgün şema

Primer ve sekonder kontrolün rolü

Primer kontrol, frekans sapmasına ilk otomatik tepkiyi sağlayan mekanizmalardan biridir. Sekonder kontrol ise sistem frekansının ve alanlar arası güç alışverişinin hedef değerlere geri getirilmesine yardımcı olur. Bu şema kavramsal bir açıklamadır; kesin tepki süreleri ve performans koşulları güncel mevzuat, hizmet anlaşmaları ve TEİAŞ teknik dokümanlarından doğrulanmalıdır.

Frekans Sapması ve Aktif Güç Tepkisi

Primer frekans kontrolüne katılan birimlerin aktif güç tepkisi, sistem frekansındaki sapma ile kontrol karakteristiği arasındaki ilişkiye göre belirlenir. Frekansın düşmesi durumunda birim, kullanılabilir kontrol rezervi ve işletme sınırları elverdiği ölçüde aktif gücünü artırabilir; frekans yükseldiğinde ise gücünü azaltabilir.

Frekans sapmasına karşı aktif güç değişimini açıklayan özgün karakteristik grafiği

Eski sayfada katılım oranının başlangıçta kurulu gücün yüzde 2'si olarak uygulandığı belirtilmektedir. Bu oran ve eski sayfada yer alan teknik sınırlar güncel gereklilik olarak kabul edilmemelidir: hizmet tedarik yöntemi, rezerv miktarı, test ölçütleri ve veri kayıt formatları zaman içinde değişebilir. Uygulamada yürürlükteki TEİAŞ duyurusu ve ilgili mevzuat esas alınmalıdır.

FCMASTER'ın Frekans Kontrolündeki Rolü

FCMASTER, primer frekans kontrolünü gerçekleştiren türbin veya ünite kontrol sistemi yerine geçen bir kontrolör olarak tanımlanmamalıdır. Bu sayfanın kapsadığı kullanım, LOGGER tarafından toplanan ölçüm ve durum verilerinin belirlenen dosya biçiminde hazırlanması ve aktarılmasıdır. Frekans ölçümü ve güç kontrolüne ilişkin gerçek zamanlı işlevler, tesisin kendi otomasyon ve kontrol sistemleri tarafından yürütülür.

Veri toplama

LOGGER; tesisin uygun veri kaynaklarından frekans, aktif güç ve ilgili durum bilgilerini yapılandırılmış aralıklarla toplayabilir. Ölçüm noktaları, ölçeklendirme, zaman damgası ve veri kalitesi tesis yapılandırmasında doğrulanmalıdır.

Dosya hazırlama ve aktarım

FCMASTER, tanımlanan veri alanlarını CSV düzenine dönüştürme ve ayarlanan e-posta/FTP hedeflerine gönderme iş akışında kullanılır. Dosyanın kabul edilmesi, yalnızca gönderim başarısına değil, güncel şema ve veri kayıt kurallarına da bağlıdır.

Eski Sayfada Listelenen Veri Alanları

Eski FCMASTER dokümanında TEİAŞ'a saniyelik bazda iletilmesi gerektiği belirtilen alanlar aşağıda, kaynakta yer alan adlandırmalar korunarak listelenmiştir. Bu liste tarihsel dokümanın içeriğidir; güncel bir rapor veya CSV şeması olarak doğrudan kullanılmadan önce TEİAŞ'ın yayımladığı en son veri kayıt dosyası esaslarıyla karşılaştırılmalıdır.

Alan adıAçıklama / kontrol notu
TARIHKayıt tarihi
SAATKayıt saati
SIRA_NOKayıt sıra numarası
FRE_HZSistem frekansı (Hz)
BRM_GUC_REF_DEG_MWBirim güç referans değişimi (kaynakta kullanılan alan adı)
BRM_AKT_CIK_GUCU_BRUTMWBirim brüt aktif çıkış gücü (kaynakta kullanılan alan adı)
BRM_AKT_CIK_GUCU_NETMWBirim net aktif çıkış gücü (kaynakta kullanılan alan adı)
BRM_SEK_MAK_MWSekonder kontrol üst sınırı/alanı; güncel tanım resmi şemadan doğrulanmalıdır
BRM_SEK_MIN_MWSekonder kontrol alt sınırı/alanı; güncel tanım resmi şemadan doğrulanmalıdır
BRM_DONEN_MAK_ULAS_GUC_MWDönen maksimum ulaşılabilir güç (kaynak alan adı)
BRM_DONEN_MIN_ULAS_GUC_MWDönen minimum ulaşılabilir güç (kaynak alan adı)
BRM_GNCL_MAK_YUK_ALMA_MW/DKGüncel maksimum yük alma hızı (kaynak alan adı)
BRM_GNCL_MAKS_YUK_ATMA_MW/DKGüncel maksimum yük atma hızı (kaynak alan adı)
BRM_GNCL_KPR_MW/HZKaynak dokümandaki MW/Hz alanı; güncel şemadaki yazımı doğrulanmalıdır
BRM_SFK_REZ_MIK_MWSekonder frekans kontrol rezerv miktarı (kaynak alan adı)
BRM_PFK_REZ_MIK_MWPrimer frekans kontrol rezerv miktarı (kaynak alan adı)
AGC_AKTAGC etkinlik/durum alanı; güncel anlamı veri şemasından kontrol edilmelidir
REF_GECKaynakta bu adla listelenen referans alanı; kesin tanımı güncel dokümandan doğrulanmalıdır

CSV dosyası için temel kontroller

  • Alan adları ve sıralaması, güncel TEİAŞ şablonuyla birebir karşılaştırılmalıdır.
  • Zaman damgalarının formatı ve kayıt periyodu doğrulanmalıdır.
  • Ondalık ayırıcı, ayraç karakteri, kodlama ve dosya uzantısı kontrol edilmelidir.
  • Eksik, tekrarlı veya aralık dışındaki ölçümler belirlenmeli; kaynağı bilinmeyen değerler sessizce düzeltilmemelidir.
  • Aktarımın başarılı olması, dosyanın içerik ve biçim bakımından kabul edildiğini tek başına göstermez.

Güncel Mevzuat ve Veri Formatı Uyarısı

Eski HTML sayfasındaki 50 MW eşiği, muafiyetler, yüzde 2 katılım oranı ve veri alanları tarihsel metinden aktarılmıştır. Bunlar güncel yükümlülükleri tek başına tanımlamaz. 17 Aralık 2024 ve 21 Ocak 2025 tarihli mevzuat değişiklikleri sonrasında TEİAŞ, 20 Mart 2025 tarihinde PFK tutanak, rapor ve performans testi verilerinin formatlarının güncellendiğini duyurmuştur. Bu nedenle yeni kurulum veya uyum çalışmasında güncel resmî dosyalar kullanılmalıdır.

Mevzuat ve veri kayıt formatları değişebileceğinden, bu sayfa teknik bilgilendirme amacı taşır; yürürlükteki düzenlemelerin veya TEİAŞ'ın güncel şablonlarının yerine geçmez.

İlgili FCMASTER Sayfaları

Veri Satırı ve Bütünleştirme

CSV satırlarının hazırlanması ve farklı veri alanlarının bütünleştirilmesi.

Veri Paketi Başlığı

Veri dosyası için başlık satırlarının oluşturulması ve şablon kullanımı.

E-Posta ve FTP

Hazırlanan dosyaların yapılandırılmış hedeflere aktarılması.

Reaktif Güç Kontrolü

FCMASTER dokümantasyonundaki diğer yan hizmet kullanım alanı.

← FCMASTER Ana Sayfasına Dön