EOS SCADA – Yan Hizmetler Entegrasyonu

Yan Hizmetler Piyasası Uzlaştırma Sistemi’nin devreye girmesiyle birlikte, üretim tesislerinden sağlanan yan hizmet verilerinin doğru, eksiksiz, zamanında ve izlenebilir biçimde toplanması daha da kritik hâle gelmiştir. TEİAŞ tarafından gönderilen verilerin daha ayrıntılı incelenmesi ve veri hatalarının veya yükümlülüklere uyumsuzlukların önemli mali sonuçlar doğurabilmesi, güvenilir bir veri toplama ve raporlama altyapısına duyulan ihtiyacı artırmaktadır.

Bu ihtiyaca yönelik olarak geliştirilen MAESTROsystems, donanım, veri tabanı, yazılım ve haberleşme protokollerini bir araya getiren bütünleşik bir yazılım çözümüdür. Sistemin yan hizmetler veri toplama ve raporlama altyapısı üç temel yazılım bileşeninden oluşur: LOGGER, FCMASTER ve SYNC. Bu bileşenler birlikte çalışarak verilerin toplanmasından raporlanmasına, arşivlenmesinden sistem sürekliliğinin desteklenmesine kadar uzanan bir iş akışı oluşturur.

LOGGER — Veri Toplama ve Arşivleme

LOGGER, işletme verilerini belirlenen zaman aralıklarında okuyarak her ölçüm değerini ilgili zaman damgasıyla birlikte veri tabanına kaydeden, zaman tabanlı bir veri toplama ve arşivleme yazılımıdır. Bu yapı, işletme verilerinin geçmişe dönük incelenebilmesini ve raporlama süreçlerinde kullanılabilecek düzenli bir veri kaynağı oluşturulmasını sağlar.

Geliştirme sürecinde temel haberleşme yöntemi olarak, açık bir iletişim standardı olan ve lisans ücreti gerektirmeyen MODBUS TCP protokolü esas alınmıştır. Zaman içinde yazılıma farklı veri kaynaklarıyla iletişim kurabilen ek özellikler de kazandırılmıştır. LOGGER; MODBUS TCP'nin yanı sıra OPC, HTML tabanlı web sayfaları, XML veri kaynakları, MODBUS RTU, veri tabanları ve Siemens S7 PLC gibi kaynaklardan veri okuyabilecek şekilde genişletilmiştir.

FCMASTER — Veri İşleme ve Raporlama

FCMASTER; primer frekans kontrolü, sekonder frekans kontrolü ve reaktif güç kontrolü gibi yan hizmetlere ilişkin verileri işleyerek ilgili raporlama süreçlerine hazır hâle getirmek amacıyla geliştirilmiş özel bir yazılımdır. LOGGER tarafından toplanan verileri veri tabanından alır, gerekli düzenlemeleri yapar ve TEİAŞ tarafından talep edilen biçime uygun çıktıların hazırlanmasını sağlar.

FCMASTER, yapılandırmasına bağlı olarak aşağıdaki işlemleri otomatik olarak gerçekleştirebilir:

• LOGGER tarafından toplanan verileri veri tabanından alma ve işleme hazırlama,
• Ham verileri CSV formatına dönüştürme,
• Gerekli durumlarda matematiksel işlemlerle mevcut verilerden yeni değerler türetme,
• Veri dosyalarına talep edilen formata uygun başlık ve tanımlama bilgileri ekleme,
• Günlük performans raporlarını Word, PDF ve Excel gibi formatlarda hazırlama,
• Farklı veri dosyalarını tek bir dosya veya veri paketi altında birleştirme,
• Oluşturulan dosyaları arşivleme,
• Hazırlanan rapor ve veri dosyalarını e-posta yoluyla gönderme,
• Dosyaları FTP üzerinden belirlenen sunuculara aktarma.

Bu otomasyon, manuel veri işleme ihtiyacını azaltırken raporların belirli bir düzen içinde hazırlanmasına ve gönderilmesine yardımcı olur. Bununla birlikte, çıktıların doğruluğu; veri kaynaklarının, eşleştirmelerin, hesaplamaların ve raporlama ayarlarının doğru yapılandırılmasına bağlıdır.

SYNC — Sistem İzleme ve Zaman Senkronizasyonu

SYNC, MAESTRO yazılım bileşenlerinin birlikte ve kesintisiz çalışmasını destekleyen kontrol ve izleme bileşenidir. Sistemdeki yazılımların çalışma durumlarını ve bileşenlerin genel sağlığını takip ederek olası sorunların fark edilmesine yardımcı olur.

SYNC'in diğer işlevleri arasında merkez bilgisayarın ağ yapılandırmasını kontrol etmek ve tanımlanan kurallar çerçevesinde bazı ağ ayarlarını düzeltmek yer alır. Ayrıca hassas zaman senkronizasyonu sağlayarak farklı bileşenler tarafından kaydedilen verilerin zaman bakımından tutarlı olmasına katkıda bulunur. Zaman damgalarının doğruluğu, ölçümlerin değerlendirilmesi ve raporların güvenilirliği açısından önemli bir unsurdur.

Ana ve Yedek Bilgisayar Mimarisi

Klasik MAESTRO uygulamalarında LOGGER, FCMASTER ve SYNC bileşenleri, tesisin gereksinimlerine göre genellikle ana ve yedek olmak üzere iki ayrı bilgisayar üzerinde 7/24 çalışacak şekilde yapılandırılır. Bu yaklaşım, tek bir bilgisayarda oluşabilecek arızanın veri toplama ve raporlama süreçleri üzerindeki etkisini azaltmayı ve işletme sürekliliğini desteklemeyi amaçlar.

Sonuç olarak klasik MAESTRO yöntemi; veri toplama, zaman damgalı arşivleme, raporlama, veri aktarımı ve sistem izleme işlevlerini bütünleşik bir iş akışında birleştirir. Böylece yan hizmetler kapsamında ihtiyaç duyulan işletme verilerinin düzenli biçimde hazırlanması ve ilgili raporlama süreçlerine aktarılması için kapsamlı bir altyapı sunar.

EOS SCADA'nın Operasyonel Teknoloji (OT) katmanında, MAESTRO Yan Hizmetler Veri Toplama sisteminin ise Bilgi Teknolojileri (IT) katmanında konumlandığı bir tesiste, iki sistem arasında kontrollü veri alışverişi kurulması gerekir. Amaç, SCADA tarafından toplanan işletme verilerinin Yan Hizmetler süreçlerinde kullanılabilmesini sağlamak ve veri akışını açıkça tanımlanmış bir mimari içinde yönetmektir.

Yan Hizmetler kapsamında toplanacak veriler, sunulan hizmetin türüne ve ilgili teknik gerekliliklere göre değişir. Aşağıdaki alanlar, entegrasyon dokümanında belirtilen örnek veri gruplarını gösterir. Üretim tesisindeki ünite sayısına ve yapılandırmaya göre ek alanlar bulunabilir.

Entegrasyon, mevcut sistemin veri toplama yaklaşımını koruyarak veya EOS FCMASTER aracılığıyla SCADA veri tabanlarına erişerek gerçekleştirilebilir. Hangi yöntemin seçileceği; mevcut kurulum, ağ mimarisi, SCADA veri erişimi, yedeklilik gereksinimleri ve kullanılacak yazılım sürümlerine göre belirlenmelidir.

Bu yöntemde mevcut ANA ve YEDEK Yan Hizmetler bilgisayarları korunur. EOS SCADA projesinde gerekli veriler seçilir ve MODBUS sunucusu etkinleştirilir. Ardından LOGGER, bu sunucudan veri okuyacak biçimde yapılandırılır.

1. Ağ iletişimini hazırlayın

1. OT ve IT ağlarının kontrollü biçimde haberleşebilmesi için onaylanmış ağ mimarisini ve güvenli anahtar (switch) yapılandırmasını hazırlayın.
2. İlgili SCADA bilgisayarı ile MAESTRO bilgisayarları arasında MODBUS TCP için kullanılan standart 502 numaralı porta yönelik gerekli erişim kurallarını tanımlayın.
3. Gerekli yönlendirme ve alt ağ yapılandırmalarını, mevcut ağ planına uygun olarak gerçekleştirin.

2. EOS SCADA projesinde verileri seçin

1. EOS SCADA Editor'ü açın ve ilgili projeyi yükleyin.
2. Göster → Veri Seçim Listesi menüsünü açın.

3. Reaktif güç kontrolü, gerilim kontrolü ve frekans kontrolü için gereken veri noktalarını seçin.
4. Proje ayarlarında MODBUS sunucu ayarları bölümüne gidin ve ModbusSunucusuAktif seçeneğini etkinleştirin.

5. Dokümanda belirtilen yapılandırmaya göre ModbusTarafındanSunulanVeriTipi değerini Selected olarak ayarlayın.

6. Sunucu ayarlarında MODBUS sunucusunun kullanacağı IP adresini seçin. Bu adresi LOGGER yapılandırmasında kullanmak üzere kaydedin.

7. Projeyi saklayın ve seçilen verilerle sunucu ayarlarını yeniden kontrol edin.

3. SCADA Runtime üzerinde sunucuyu doğrulayın

1. Editor'ü kapatın ve Runtime'ı çalıştırın. Runtime zaten açıksa uygun proje yenileme işlevini kullanın.

2. Runtime durum çubuğundaki MODBUS sunucu göstergesini kontrol edin.
3. Göster → Modbus Adres Listesi üzerinden yayınlanan verilerin okuma adreslerini kaydedin.

4. Adres listesini mümkünse CSV dosyası olarak saklayın ve her Yan Hizmetler verisinin doğru adresle eşleştirildiğini doğrulayın.

4. MAESTRO LOGGER'ı yapılandırın

1. Değişiklik öncesinde mevcut LOGGER yapılandırmasını yedekleyin ve LOGGER'ı kontrollü biçimde durdurun.

2. Modbus Cihazlar sekmesinde, veri alınacak her uç için EOS SCADA MODBUS sunucusunun IP adresini girin.
3. Kaynak dokümandaki örnek yapılandırmada cihaz portu 502, cihaz türü nmodbus1 ve cihaz ID'si 1 olarak belirtilmiştir. EOS SCADA tarafındaki gerçek ayarlar farklıysa iki tarafı uyumlu hâle getirin.

4. Veriler sekmesinde her veri için SCADA MODBUS Adres Listesi'nde bulunan doğru adresi tanımlayın.
5. Kaynak dokümandaki örneğe göre Mod alanında mod-h, Değer Belirteci alanında ise R0#Adres biçimi kullanılır. Örneğin adres 6 ise R0#6 girilir. Kullanılan belirtecin cihaz tanımıyla eşleştiğini doğrulayın.
6. Ayarları kaydedin ve LOGGER'ı yeniden başlatın.

Entegrasyonun kabul kontrolü

• İlgili tesisin uç durum göstergesi yeşil olmalıdır.
• MODBUS cihazının haberleşme durumu normal görünmelidir.
• Beklenen bütün veri noktaları geçerli ve makul değerler üretmelidir.
• Değerler, birimler ve güncellenme sıklığı SCADA tarafındaki değerlerle karşılaştırılmalıdır.
• İlk veri toplama ve dosya oluşturma döngüsü izlenerek sonuçlar kaydedilmelidir.

İkinci yöntemde EOS FCMASTER, Yan Hizmetler verilerini EOS SCADA veri tabanından alacak şekilde yapılandırılır. Bu yaklaşımda SCADA veri noktalarının adları ve veri tabanındaki kimlikleri, Yan Hizmetler alanlarıyla açık biçimde eşleştirilir. Ardından veri dosyaları, başlıklar ve gönderim seçenekleri hazırlanır.

1. Ağ ve veri tabanı erişimini hazırlayın

1. Ana ve yedek SCADA bilgisayarlarıyla Yan Hizmetler bilgisayarları arasındaki erişim gereksinimlerini belirleyin.
2. Kaynak dokümanda Firebird veri tabanı için standart port olan 3050 üzerinden iletişim örneği verilmektedir. Kullanılan sürüm ve yapılandırmaya göre gerçek portu doğrulayın.
3. Ağ erişimlerini yalnızca gerekli bilgisayarlar ve servisler için sınırlandırın. Veri tabanını gereksiz biçimde başka ağlara açmayın.
4. Ana ve yedek SCADA veri tabanlarına erişimin planlandığı gibi çalıştığını yetkili bir testle doğrulayın.

2. EOS FCMASTER'ı indirin ve hazırlayın

Kaynak dokümanda EOS FCMASTER'ın aşağıdaki bağlantıdan indirilmesi ve dosyalarının Yan Hizmetler bilgisayarındaki ilgili klasöre yerleştirilmesi tarif edilmektedir.

EOS FCMASTER indirme

EOSfcmaster.rar dosyasını indir

Kaynak dokümanda önerilen klasör: C:\Program Files\EOSsystems\EOSfcmaster

Klasör yapısını oluşturun ve arşiv içeriğini buraya çıkartın. EXE dosyasının çalıştırma izinlerini, kurumunuzun güvenlik politikasına göre yapılandırın. Yönetici yetkisi gerekiyorsa bunu kontrollü ve gerekçeli biçimde uygulayın.

3. Tesis bilgilerini tanımlayın

1. EOS FCMASTER'ı çalıştırın.
2. Uçlar sekmesindeki tesis ayarlarını açın.

3. Tesis adı, tesis kısa adı ve kurulu güç bilgilerini ilgili alanlara girin.
4. Bilgilerin tesise ait onaylı kayıtlarla uyumlu olduğunu doğrulayın.

4. SCADA verilerini Yan Hizmetler alanlarıyla eşleştirin

1. Veriler sekmesini açın ve kullanılacak veri noktalarını tanımlayın.
2. SCADA veri tabanındaki veri noktası adı veya TagName değerini ilgili veri adı alanına girin.
3. İlgili veri tabanı kimliğini, kaynak dokümanda belirtilen ColumnId / DB ID alanına girin.
4. Her veri noktasını uygun Yan Hizmetler alanıyla Fr. Ko. ID sütununda eşleştirin.
5. Kullanılmayan satırları kaldırın; ek veri gerekiyorsa uygulamanın TAG EKLE işlevini kullanın.

6. Eşleştirmeleri ikinci bir kişiyle veya onaylı veri listesiyle karşılaştırarak kontrol edin.

5. Veri tabanı bağlantılarını tanımlayın

1. Veri Tabanı sekmesini açın.

2. Sunucu alanına yedek SCADA bilgisayarının IP adresini girin.
3. Gerekliyse ikinci bir satır ekleyerek ana SCADA bilgisayarının veri tabanına erişim bilgilerini tanımlayın.
4. Sunucu adresi, veri tabanı yolu, port ve diğer bağlantı parametrelerini kurulu SCADA sürümünün gerçek ayarlarıyla karşılaştırın.
5. Ana ve yedek veri tabanlarına erişimi ayrı ayrı test edin.

6. E-posta ve dosya gönderim ayarlarını yapılandırın

1. E-Posta sekmesinde, kurumun yetkili bilgi işlem biriminden alınan SMTP sunucu ve kimlik doğrulama bilgilerini girin.

2. Dosyaların gönderileceği hedef adresleri ve ilgili gönderim seçeneklerini yapılandırın.
3. Kurum tarafından desteklenen şifreli bağlantı ve kimlik doğrulama seçeneklerini tercih edin.
4. Test gönderimi yaparak dosyanın hedefe ulaştığını, açılabildiğini ve doğru içerik taşıdığını doğrulayın.

7. CSV eşleştirmelerini kontrol edin

1. CSV Ayarları sekmesini açın.
2. Bağ Kontrolü işlevini kullanarak SCADA'dan alınan verilerle FCMASTER'da tanımlanan alanların eşleşmesini kontrol edin.

3. Bağlı durumunda görünen alanların doğru verileri temsil ettiğini ayrıca doğrulayın.

4. Kaynak dokümanda, bara gerilimi set değerini temsil eden veri için Veri Türü alanında BARASET seçilmesi gerektiği belirtilmektedir. Gerçek proje yapılandırmasında bu eşleştirmeyi teyit edin.

8. Veri dosyalarını ve başlıklarını oluşturun

1. Bütünleştirme sekmesinde oluşturulacak CSV dosyalarının adını, veri türünü ve tesis kısa adını tanımlayın.
2. Her dosya için veri satırı tasarımını yapın. Gerekli durumlarda birden fazla veriden matematiksel işlemlerle yeni bir değer türetin; kullanılan formülleri belgeleyin.

3. Tasarım tamamlandığında KONTROL işlevini çalıştırın ve hataları giderin.
4. Başlık sekmesinde, her veri dosyası için istenen formata uygun başlığı oluşturun.

5. Kaynak dokümana göre TARIH, SAAT ve SIRA_NO alanları CSV oluşturulurken otomatik eklenebilir. Kullanılan sürümdeki davranışı ve TEİAŞ formatını doğrulayın.

6. Genel ayarları kontrol edin ve yapılandırmayı saklayın.

Entegrasyonun tamamlanması, yalnızca iki yazılımın haberleşmesi anlamına gelmez. Sistemin üretim koşullarında kullanılabilmesi için veri doğruluğu, süreklilik, güvenlik ve raporlama sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

EOS SCADA ile Yan Hizmetler Veri Toplama sisteminin entegrasyonu, üretim tesisinde zaten üretilen işletme verilerinin farklı bir amaçla yeniden kullanılmasını sağlar. MODBUS TCP yöntemi, mevcut LOGGER altyapısını koruyarak SCADA verilerini okumaya odaklanırken; EOS FCMASTER yöntemi, SCADA veri tabanından veri alıp Yan Hizmetler alanlarıyla eşleştirme ve dosya oluşturma süreçlerini yapılandırmaya imkân verir.

Doğru tasarlanmış bir entegrasyon; veri kaynağından raporlamaya kadar olan sürecin daha görünür, denetlenebilir ve yönetilebilir olmasına yardımcı olabilir. Bunun ön koşulu, yalnızca bağlantının kurulması değil, elde edilen verinin doğruluğunun ve bütün sürecin güvenilirliğinin test edilmesidir.

• EOS SCADA
• EOS FCMASTER İndir
• EOS Yazılım Merkezi
• EOS Web Sitesi

MAESTROsystems yazılımları hakkında soru, öneri ve görüşleriniz için iletişim formunu kullanabilirsiniz. Teknik destek talepleriniz ve yetkilendirme işlemleri için aşağıdaki iletişim bilgilerini kullanabilirsiniz.

• Teknik Destek: maestrosystems.destek@gmail.com
• Yazılım Yetkilendirme: 0535 339 8692