MAESTRO Yazılımları Neden Geliştirildi?

Endüstriyel tesislerde ölçüm değerlerinin toplanması, süreçlerin izlenmesi, kayıtların tutulması ve operatörlere bilgi sunulması için SCADA (Denetleyici Kontrol ve Veri Toplama) sistemlerinden yararlanılır. Bu sistemler, RTU'lar (Uzak Terminal Birimleri) veya PLC'ler (Programlanabilir Mantık Denetleyicileri) aracılığıyla saha verilerini toplar ve işletme süreçlerinin izlenmesini, gerektiğinde kontrol edilmesini sağlar.

Bununla birlikte, her veri toplama veya raporlama ihtiyacı için yeni ve kapsamlı bir SCADA altyapısı kurmak gerekli olmayabilir. Bazı uygulamalarda ihtiyaç; saha ekipmanlarını doğrudan kontrol etmekten çok, mevcut sistemlerden gelen verileri toplamak, kaydetmek, belirli kurallara göre düzenlemek, istenen formata dönüştürmek ve başka sistemlere iletmektir.

PLC ve SCADA çözümleri gerçek zamanlı kontrol ve otomasyon için önemli avantajlar sağlar. Ancak uygulamanın kapsamına göre yeni donanım, özel yazılım geliştirme, devreye alma ve bakım maliyetleri oluşabilir. Program değişiklikleri veya sorunların giderilmesi de uzmanlık ve zaman gerektirebilir. Özellikle mevcut otomasyon altyapısının korunmasının istendiği ve temel ihtiyacın veri yönetimi olduğu durumlarda, amaca uygun tamamlayıcı bir yazılım katmanı yararlı olabilir.

İlk ihtiyaç: Yan hizmetler verilerinin TEİAŞ'a gönderilmesi

MAESTRO'nun başlangıç noktası, yan hizmetler kapsamında gerekli verilerin toplanması, TEİAŞ'ın istediği dosya ve veri yapısına göre hazırlanması ve kuruma gönderilmesiydi. Bu süreçte amaç, mevcut saha ve otomasyon kaynaklarından gelen bilgileri kullanılabilir biçimde bir araya getirmek ve veri gönderim işlerini daha düzenli yürütmekti.

Yazılımın gelişmesiyle birlikte bu ilk ihtiyaç; farklı veri kaynaklarını işleme, kayıtları saklama, verileri dönüştürme, raporlama ve işletme bilgilerini izleme gibi daha geniş işlevlerle desteklendi.

SCADA sistemlerini tamamlayan bir yaklaşım

MAESTROsystems, klasik SCADA sistemlerinin yerini almak üzere değil, uygulamanın ihtiyacına göre onların ürettiği verileri değerlendiren ve kontrol dışındaki veri işleme görevlerini üstlenebilen bir çözüm olarak ele alınmalıdır. Saha kontrolü, veri toplama, raporlama ve dış sistemlere veri aktarımı birbirinden farklı görevlerdir; uygun mimaride bu görevler birlikte çalışabilir.

Böyle bir ayrım, mevcut otomasyon altyapısını gereksiz yere değiştirmeden verilerin başka amaçlarla kullanılmasını kolaylaştırabilir. Uygulanacak çözümün kapsamı, tesisin teknik gereksinimlerine ve mevcut sistemlerine göre belirlenmelidir.

MAESTRO Yazılımlarının Temel İşlevleri

MAESTRO yazılımları, verinin kaynağından başlayarak işlenmesi, saklanması, TEİAŞ'ın günlük olarak talep ettiği formata dönüştürülmesi, iletilmesi ve kullanıcıya sunulmasına uzanan bir iş akışını destekler. Kullanılacak işlevler, uygulamanın ve tesisin ihtiyaçlarına göre değişebilir.

Veri Toplama ve Kayıt

Saha sistemlerinden ve farklı kaynaklardan gelen ölçüm ve işletme bilgilerinin bir araya getirilmesi, kaydedilmesi ve gerektiğinde geçmiş kayıtlarla birlikte değerlendirilmesi.

Veri İşleme ve Kontrol

Toplanan verilerin belirlenen kurallara göre işlenmesi; eksik, tutarsız veya uygun olmayan kayıtların tespit edilmesine yardımcı olacak kontrollerin uygulanması.

Formatlama ve Dönüştürme

Verilerin hedef sistemin istediği dosya yapısına veya veri biçimine dönüştürülmesi. Yan hizmetler verilerinde, ilgili TEİAŞ teknik dokümanlarının ve güncel formatların esas alınması.

İletişim ve Entegrasyon

Uygun iletişim protokolleri ve aktarım yöntemleri aracılığıyla verilerin yerel veya uzak sistemlere iletilmesi ve farklı uygulamalar arasında veri alışverişinin desteklenmesi.

Raporlama ve Analiz

İşletme verilerinin anlaşılır biçimde sunulması, dönemsel kayıtların incelenmesi ve sonuçların değerlendirilmesine yardımcı olan raporların hazırlanması.

Canlı İzleme

Ölçüm değerlerinin, saha sistemlerinin ve işletme bilgilerinin gerçek zamanlı veya belirlenen güncelleme aralıklarında takip edilmesi.

Geçmiş Verilere Erişim

Kaydedilmiş bilgilerin geçmişe dönük incelenmesi, dönemler arasında karşılaştırma yapılması ve gerektiğinde işletme kayıtlarının yeniden değerlendirilmesi.

MAESTRO Ürünleri

MAESTRO ürün ailesinin her bileşeni farklı bir ihtiyaca odaklanır. Ürün sayfalarından ilgili yazılımın amacı, kullanım alanı ve özellikleri hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

Yan Hizmetler Mevzuatının Tarihsel Gelişimi

MAESTRO'nun ilk geliştirilme amacı, yan hizmetler süreçlerinde ihtiyaç duyulan verilerin toplanması, düzenlenmesi ve TEİAŞ'a iletilmesiydi. Bu ihtiyacın düzenleyici arka planını anlamak için Türkiye'deki yan hizmetler mevzuatının gelişimini de dikkate almak gerekir.

27 Aralık 2008 — Yan hizmetlere ilişkin ayrı yönetmelik

Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği, 27 Aralık 2008 tarihli ve 27093 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Bu düzenleme, yan hizmetlerin tedariki, tarafların görev ve sorumlulukları, hizmet bedelleri ve hizmetin yerine getirilmemesi gibi konular için bir mevzuat çerçevesi oluşturdu.

Bu tarih, yan hizmetler alanındaki ayrı yönetmelik düzenlemesinin önemli başlangıç noktalarından biridir. Ancak bugün kullanılan belirli bir veri dosyası formatının ilk kez hangi tarihte ve hangi hükümle zorunlu tutulduğunu söylemek için o döneme ait mevzuatın ve teknik uygulama dokümanlarının ayrıca incelenmesi gerekir.

2008 tarihli yönetmeliğin mevzuat kaydı

26 Kasım 2017 — Yeni yönetmelik ve piyasa süreçleri

Yeni Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği, 26 Kasım 2017 tarihli ve 30252 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve 2018 yılında yürürlüğe girdi. Yeni düzenlemeyle yan hizmetlerin tedarik ve piyasa süreçleri yeniden ele alındı. TEİAŞ'ın Yan Hizmetler Piyasa Yönetim Sistemi de bu dönemde gelişen süreçlerin önemli bileşenlerinden biri oldu.

Böylece teknik gerekliliklerin yanı sıra katılım, bildirim, izleme ve değerlendirme süreçleri de gelişen piyasa yapısının parçası hâline geldi.

EPDK — Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği

2024–2026 — Güncellenen kurallar ve teknik formatlar

Yan hizmetler mevzuatı ve ilgili anlaşmalar zaman içinde güncellenmektedir. TEİAŞ'ın 2025 yılında yayımladığı duyurular, yan hizmet anlaşmalarının ve bazı teknik kayıt formatlarının yenilendiğini göstermektedir. Bu nedenle veri hazırlama ve gönderme süreçlerinde geçmişte kullanılan dosya biçimlerinin güncel olduğu varsayılmamalıdır.

Uygulamada ilgili hizmete ait yürürlükteki yönetmelik, TEİAŞ teknik duyuruları, geçerli yan hizmet anlaşması ve güncel veri kayıt formatları kontrol edilmelidir.

TEİAŞ — Yan Hizmet Anlaşmaları Hakkında Duyuru

Tarihsel not: Bu bölüm yan hizmetler mevzuatının genel gelişimini özetler. MAESTRO'nun ilk sürüm tarihi veya belirli bir veri formatının ilk zorunlu tutulduğu tarih, ayrıca belgelendirilmedikçe kesin bir tarih olarak verilmemiştir.